پیش فاکتور خالی است.
جایگاه دهم جهان برای فولاد ایران؛ افتخار ملی یا هشدار برای آینده؟
در کمتر از نیم قرن، ایران از کشوری مصرف کننده و وارد کننده فولاد به یکی از ده تولیدکننده برتر فولاد خام در جهان تبدیل شده است؛ مسیری پر از چالش، سرمایهگذاری و تغییرات بنیادین که حالا صنعت فولاد ایران را در نقطهای کهم از اقتصاد ملی و بازار جهانی قرار داده است. این موفقیت چشمگیر، با نگاهی به آمارهای رسمی، بهتر درک میشود: تولید سالانه فولاد خام ایران از ۱.۸ میلیون تن در سالهای پیش از انقلاب، به حدود ۳۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ رسیده است.
اما این صعود چشمگیر تنها در آمار خلاصه نمیشود؛ بلکه داستانی است از تحول صنعتی، تغییر جایگاه ژئو-اقتصادی و ورود به رقابتهای جهانی. در یک نشست خبری اخیر، تقوی، مشاور استراتژیک صنعت فولاد، با استناد به آمار انجمن جهانی فولاد، از تثبیت جایگاه دهم جهانی ایران در تولید فولاد خبر داد. او همچنین فولاد را یکی از بنیانهای اصلی اقتصاد هر کشور دانست و گفت: «مصرف سرانه فولاد، شاخصی کلیدی برای ارزیابی میزان صنعتی بودن کشورهاست.»
از وابستگی به واردات تا قدرت صادرات
در ادامه این نشست، فرهنگ حسینی، تحلیلگر بازار سرمایه، با مرور روندهای دهه گذشته، به صورت دقیقتری از دگرگونی ساختار صنعت فولاد ایران سخن گفت. به گفته او، ایران اکنون هم نیاز داخلی به فولاد را تأمین میکند بلکه به صادرکننده این فلز استراتژیک نیز تبدیل شده است. این جهش صادراتی، در گرو سیاستهای توسعه ظرفیت بوده؛ سیاستهایی که هدفگذاری ظرفیت ۵۵ میلیون تن را برای صنعت فولاد در نظر گرفتهاند. این هدف، به نوبه خود، موجب جلب سرمایهگذاریهای عظیم در تمامی حلقههای زنجیره تولید، از معدن تا محصول نهایی شده است.
چالشهایی که هنوز ادامه دارند
اما این موفقیت بدون هزینه نبوده است. حسینی در بخش دیگری از سخنانش، از چالشهای جدی این صنعت پرده برداشت. او گفت: «وابستگی شدید صنعت فولاد به منابع انرژی مانند گاز، برق و آب، یکی از نقاط ضعف مهم آن است. در دو سال گذشته، قطعیهای گسترده انرژی، بهویژه در فصل زمستان، باعث تعطیلی موقت برخی کارخانهها شده است. از ابتدای بهار امسال نیز دوباره موج قطعیها آغاز شده که زنگ خطری جدی برای پایداری تولید فولاد است.»
این موضوع، به خصوص برای بخش احیای مستقیم و کورههای قوس الکتریکی، تهدیدی جدی محسوب میشود؛ چراکه این بخشها بیشترین وابستگی به گاز طبیعی و برق را دارند. از سوی دیگر، مشکل تأمین آب صنعتی نیز در برخی استانهای فولادخیز، به دغدغهای جدی بدل شده است.
رقابت سخت با غولهای جهانی
حسینی در بخشی از تحلیل خود، نگاهی مقایسهای به وضعیت فولاد در ایران و چین انداخت. او توضیح داد که شرکتهای چینی با برخورداری از زنجیره تولید قوی، زیرساختهای کامل و بهرهوری بالا، در صدر جدول تولید و صادرات قرار دارند. در مقابل، شرکتهای ایرانی، به دلیل نبود زیرساختهای منسجم، تعدد نهادهای تصمیمگیر و بهرهوری پایینتر، هنوز فاصله زیادی با استانداردهای جهانی دارند. او تاکید کرد: «برای حضور موثر در بازار جهانی، ایران نیازمند نوسازی جدی در فرآیندهای تولید و اصلاح ساختارهای مدیریتی در سطح کلان است.»
وضعیت شکننده بازار جهانی فولاد
در پایان نشست، حسینی نگاهی به بازار جهانی فولاد نیز داشت. او گفت: «در حال حاضر بازار جهانی فولاد با چالشهای زیادی روبهرو است. قیمتها نوسانی و پایین هستند و حاشیه سود برای تولیدکنندگان بهشدت کاهش یافته است. تولیدکنندگان جهانی برای حفظ بقا مجبورند هزینهها را کنترل کنند و به سمت تکنولوژیهای بهرهورتر حرکت کنند.»
در چنین شرایطی، اگرچه جایگاه دهم جهانی ایران نشانهای مثبت دیده میشود، اما حفظ و تثبیت آن نیازمند توجه به فاکتورهای مختلفی همچون دسترسی پایدار به انرژی، توسعه زیرساختها، حضور فعال در بازارهای صادراتی و سیاستگذاری صنعتی منسجم است.
سخن پایانی: فرصت طلایی در دل تهدیدها
صنعت فولاد ایران اکنون در نقطهای حساس ایستاده است؛ از یک سو، جایگاه جهانی و افزایش ظرفیت تولید، نشانههایی از بلوغ صنعتی کشور را نمایش میدهند و از سوی دیگر، بحرانهای انرژی و ساختاری، همچنان سایه تهدید بر سر این صنعت انداختهاند.
اما اگر نگاه استراتژیک بر صنعت فولاد حاکم شده و با سرمایهگذاری هوشمندانه در انرژیهای تجدیدپذیر، تکنولوژیهای بهرهور و نوسازی زیرساختها همراه شود، آینده فولاد ایران میتواند درخشانتر از گذشته باشد. راهی که آغاز شده، نیاز به ثبات، حمایت و هوشمندی دارد؛ چراکه فولاد، چیزی فراتر از یک فلز صنعتی بوده و ستون فقرات توسعه اقتصادی ایران است.
