پیش فاکتور خالی است.
بازگشت تحریمهای بینالمللی؛ خطر بزرگ برای صادرات فولاد ایران
در حالی که اقتصاد ایران هنوز از تبعات فشارهای تحریمهای یکجانبه آمریکا رها نشده، تهدید تازهای از سوی تروئیکای اروپا سایهاش را بر سر بازارها گسترده است: مکانیزم ماشه. این سازوکار که در توافق هستهای برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت تعریف شده است، میتواند تمامی تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را بدون نیاز به رأیگیری جدید بازگرداند. این تهدید در شرایطی مطرح شده است که گزارشها از افزایش غنیسازی اورانیوم و کاهش همکاری ایران با آژانس انرژی اتمی حکایت دارند. در صورت فعال شدن این مکانیزم، نهتنها صادرات نفت ایران به خطر میافتد، بلکه بازار فولاد ایران نیز باید منتظر پیامدهایی سنگین باشد.
بازگشت تحریمها؛ زنجیره صنعت فولاد ایران در خطر فروپاشی
بازار فولاد ایران که طی دو دهه گذشته به یکی از پایههای صادرات غیرنفتی کشور تبدیل شده، شدیداً به مبادلات بینالمللی، تجهیزات پیشرفته صنعتی و دسترسی به منابع مالی جهانی وابسته است. تحریمهای جدید میتوانند زنجیره ارزش فولاد را مختل کنند؛ این زنجیره از واردات مواد اولیه شروع میشود و تا تأمین قطعات یدکی و همچنین صادرات محصولات نهایی ادامه پیدا میکند.
بر اساس تحلیل محمد ملانوری، دانشجوی دکترای اقتصاد دانشگاه شریف، فعالسازی مکانیزم ماشه نه فقط تجارت نفت، بلکه ساختار مالی ایران را نیز تحتتأثیر قرار میدهد. اگر سیستم بانکی و نقلوانتقال مالی بینالمللی ایران بیش از پیش فلج شود، واحدهای فولادی کشور برای واردات تجهیزات و تکنولوژی باید با چالشهای مضاعفی دست و پنجه نرم کنند.
از سوی دیگر، دالغا خاتیناوغلو، کارشناس انرژی، با اشاره به فرسودگی زیرساختهای پالایشگاهی و محدودیتهای فنی ایران، تأکید میکند که بازگشت تحریمهای سازمان ملل توان سرمایهگذاری و نوسازی را به شدت محدود خواهد کرد. این مسأله در صنعت فولاد نیز صادق است؛ صنعتی که برای توسعه در بازار جهانی و رقابت با دیگر صنایع، نیازمند ماشینآلات بهروز، فناوریهایی برای مصرف انرژی کمتر و دانش فنی نوین است.
فولاد ایران، گرفتار در تله تحریمهای جهانی
صنعت فولاد ایران هماکنون با محدودیت تأمین انرژی دستوپنجه نرم میکند. ناترازی در عرضه برق و گاز که از سیاستهای ناکارآمد و زیرساختهای فرسوده ناشی میشود، در سالهای اخیر منجر به تعطیلی موقت بسیاری از واحدهای فولادی در فصل تابستان شده است. حال اگر مکانیزم ماشه فعال شود و صادرات نفت ایران به کمتر از ۵۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یابد، درآمد ارزی دولت بیش از پیش افت خواهد کرد و سرمایهگذاری در بخش تولید فولاد (اعم از توسعه نیروگاههای اختصاصی، ارتقاء خطوط تولید و بهینهسازی مصرف انرژی) دچار رکود میشود.
همچنین باید توجه داشت که تحریمهای احتمالی جدید میتوانند مشتریان خارجی فولاد ایران را به خصوص کشورهای همسایه و شرق آسیا، دچار تردید کنند. با بازگشت تحریمهای سازمان ملل، حتی کشورهایی که تاکنون از فشارهای تحریمی آمریکا تبعیت نمیکردند، مجبور به توقف همکاری با ایران خواهند شد. این مسأله تاثیر مستقیم بر میزان صادرات فولاد میگذارد و رقابت ایران با کشورهای تولیدکننده منطقهای همچون ترکیه و هند را کاهش میدهد.
تحریم یا توسعه؟ دوراهی سرنوشتساز برای آینده صنعت فولاد ایران
در فضای احتمالی تحریمهای شدیدتر، نه فقط صادرات فولاد، بلکه زنجیره تولید از معدن تا نورد نیز تحتتأثیر قرار میگیرد. پروژههای جدید معدنی و فولادی برای تأمین مالی و جذب فناوری متوقف میشوند و بازار داخلی نیز در شرایط رکود مصرف و افزایش قیمت تمامشده، چالشهای تازهای خواهند داشت.
در نهایت، پیامدهای سیاسی این وضعیت نیز نباید نادیده گرفته شود. اردشیر پشنگ، پژوهشگر ارشد مطالعات استراتژیک، هشدار داده که فعال شدن مکانیزم ماشه ممکن است زمینهساز حملات نظامی بیشتر علیه ایران شود؛ وضعیتی که سرمایهگذاران خارجی و داخلی را از هرگونه مشارکت در پروژههای صنعتی از جمله صنعت فولاد منصرف خواهد کرد.
در شرایطی که صنعت فولاد ایران یکی از معدود بخشهایی است که در سالهای اخیر رشد صادراتی نسبی داشته، بازگشت تحریمهای بینالمللی میتواند این دستاورد را نیز به خطر اندازد. تصمیمگیریهای آتی تهران در قبال مذاکرات هستهای و همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، هم سرنوشت دیپلماسی، هم آینده صنعتی کشور را نیز رقم خواهد زد.
