پیش فاکتور خالی است.
سونامی فولاد ارزان؛ یارانههای چین زنگ خطر را برای بازار جهانی به صدا درآوردند!
تازهترین گزارش سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD) از یک تهدید جدی برای بازار جهانی فولاد پرده برداشته است: تا سال ۲۰۲۷، مازاد ظرفیت تولید فولاد ممکن است به ۷۲۱ میلیون تن برسد؛ عددی که از کل تولید کشورهای عضو این سازمان در سال ۲۰۲۴ هم فراتر میرود. این هشدار بهوضوح نشان میدهد که صنعت فولاد، نهتنها از نظر اقتصادی بلکه از منظر اشتغال و محیط زیست نیز در یک مسیر نگرانکننده قرار گرفته است.
چین و سیاستهای یارانهای؛ عامل اصلی بیثباتی بازار فولاد
در مرکز این بحران جهانی، نام یک کشور بیش از همه خودنمایی میکند: چین. سیاستهای یارانهای دولت چین، بهویژه در بخش فولاد، نقش اصلی را در ایجاد این مازاد ایفا میکند. طبق تحلیل OECD، یارانههای مستقیم و غیرمستقیم چین در حوزه فولاد بهطور متوسط ده برابر بیشتر از کشورهای عضو این سازمان است. این حمایتهای مالی باعث شده است بسیاری از کارخانههای فولادسازی این کشور، حتی با وجود نبود تقاضای کافی در بازار، همچنان به تولید ادامه دهند.
صادرات بیرویه؛ رکوردشکنی چین در بازار فولاد
پیامد این سیاستها کاملاً مشهود است: افزایش سرسامآور صادرات فولاد چین. از سال ۲۰۲۰ تاکنون، صادرات فولاد این کشور بیش از دو برابر شده و در سال ۲۰۲۴ به رقم بیسابقه ۱۱۸ میلیون تن رسیده است. این اتفاق باعث شده است که بازارهای جهانی تحت فشار قرار بگیرند و کشورهای مختلف برای محافظت از صنایع داخلی خود به اقدامات ضد دامپینگ و شکایات تجاری گسترده روی بیاورند.
در همین راستا،OECD گزارش داده که در فاصله چند سال اخیر، شکایات تجاری علیه چین در زمینه فولاد پنج برابر شدهاند؛ نشانهای از تشدید تنشها و نارضایتی عمومی نسبت به رفتارهای تجاری این کشور.
آسیبهای عمیق بر اشتغال و سودآوری شرکتها
عواقب این ناترازی تنها محدود به معاملات بینالمللی نیست. پیامدهای داخلی آن در کشورهای مختلف نیز بهشدت محسوس است. طبق گزارش OECD، مازاد ظرفیت فولاد از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۱ باعث حذف بیش از ۱۱۳ هزار شغل در این صنعت شده است. علاوه بر آن، حاشیه سود شرکتهای فولادی به پایینترین سطح تاریخی خود رسیده که برای بسیاری از فعالان این صنعت نگرانکننده است.
در چنین شرایطی، بسیاری از شرکتها برای بقا مجبور به کاهش هزینه، تعطیلی خطوط تولید یا خروج از بازار شدهاند؛ اقداماتی که در نهایت منجر به افت سطح اشتغال و رکود سرمایهگذاری میشوند.
مانع بزرگ بر سر راه کربنزدایی
یکی از ابعاد نگرانکننده دیگر مازاد تولید فولاد، تأثیر منفی آن بر برنامههای جهانی برای کربن زدایی است. طبق گزارش OECD، حدود ۴۰ درصد از ظرفیت مازاد پیشبینی شده بر پایه روشهای آلاینده سنتی مانند کوره بلند (Blast Furnace) و فولادسازی با اکسیژن قلیایی (BOF) استوار است. این روشها بهشدت انرژیبر هستند و مقدار زیادی گازهای گلخانهای تولید میکنند.
در واقع، ادامه این وضعیت نهتنها روند گذار به روشهای پاکتر را کند میکند بلکه افزایش رقابت از سوی فولاد ارزان چین، انگیزه سرمایهگذاری در فناوریهای سبز را کاهش میدهد.
هشدار OECD و درخواست اقدام جهانی
دبیرکل سازمان توسعه و همکاری اقتصادی، ماتیاس کورمان، در سخنانی رسمی نسبت به ادامه این روند هشدار داده و اعلام کرده است:
«ادامه وضعیت فعلی در بازار فولاد، مانعی بزرگ برای بهبود اقتصادی و زیستمحیطی صنعت فولاد خواهد بود. ما نیاز به یک واکنش جهانی، هماهنگ و فوری داریم».
او تأکید کرد که اگر کشورهای عضو نتوانند در برابر این ناترازی و مداخلات غیررقابتی ایستادگی کنند، با موجی از بحرانهای اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی روبهرو خواهند شد.
نقش چین در ایجاد بیثباتی در بازار جهانی فولاد اکنون دیگر تنها یک فرضیه نیست؛ بلکه بهگفته OECD، یک واقعیت آشکار است. یارانههای سنگین، تولید بدون تقاضا و صادرات فزاینده، زنجیرهای از مشکلات را در سراسر جهان به راه انداختهاند. این وضعیت اگر بدون پاسخ مناسب باقی بماند، میتواند آینده صنعت فولاد را در جهان، از اشتغال تا محیطزیست، با تهدیدهای جدی روبرو کند. زمان آن رسیده است که کشورها در برابر این موج ایستادگی کرده و با راهحلهای مشترک، مسیر پایدارتری برای آینده فولاد ترسیم کنند.
