پیش فاکتور خالی است.
آسیا در نقطه جوش فولاد؛ چرا تصمیم تازه هند میتواند مسیر بازار منطقه را تغییر دهد؟
بازار فولاد آسیا در آستانه رقابتی قرار گرفته که بسیاری از تحلیلگران آن را یکی از مهمترین رویدادهای سالهای اخیر میدانند. سه نیروی بزرگ یعنی سقوط تاریخی واردات فولاد هند، فشار روزافزون فولاد ارزان چین و بررسی جدی یک تعرفه واردات ۱۲ درصدی در کنار هم تصویری ساختهاند که از احتمال آغاز یک دوره تازه تنش در تجارت فولاد منطقه خبر میدهد. هند که دومین تولیدکننده بزرگ فولاد خام در جهان است، اکنون در موقعیتی قرار گرفته که باید میان حمایت از صنایع داخلی و روبرو شدن با تبعات منطقهای تصمیمهای خود تعادل ایجاد کند.
سقوط واردات؛ نشانهای فریبنده یا مقدمه تغییرات بزرگ؟
واردات فولاد نهایی هند در هفت ماه نخست سال مالی جاری با افت بیسابقه ۳۴.۱ درصدی به کمترین سطح چند سال اخیر رسیده است. این کاهش در ظاهر میتواند از کاهش فشار واردات خبر بدهد، اما سیاستگذاران دهلی چنین برداشتی ندارند. افت واردات بیشتر ناشی از کاهش تقاضای داخلی، کندی پروژههای عمرانی و رکود موقت بخش ساختوساز است، نه نتیجه سیاستهای تجاری. همین باعث شده است نگرانی از بازگشت موج واردات، به خصوص از سوی چین، همچنان جدی باشد.
کره جنوبی با صادرات ۱.۴ میلیون تن فولاد، همچنان بزرگترین تأمینکننده بازار هند است، اما فولاد ارزان چین تهدید اصلی محسوب میشود. در چنین شرایطی، خطر بازگشت دوباره واردات ارزان، درست زمانی که تقاضای داخلی بهبود یابد، وجود دارد و همین نگرانی زمینهساز پیشنهاد تعرفه حفاظتی شده است.
بازگشت هند به سیاست تعرفهای؛ سپر دفاعی یا جرقه یک رقابت تازه؟
هند سابقه طولانی در استفاده از تعرفه واردات برای مدیریت بازار فولاد دارد. جدیدترین پیشنهاد که توسط اداره کل راهکارهای تجاری هند ارائه شده، اعمال یک تعرفه سهساله با نرخ ۱۱ تا ۱۲ درصد است. این پیشنهاد اکنون روی میز وزارت دارایی قرار دارد و مطابق گزارشها، بررسی جدی آن آغاز شده است.
هدف آشکار این تعرفه، محافظت از بازار داخلی در برابر فولاد ارزان وارداتی است، به خصوص فولاد چین که با کاهش تولید داخلی و افزایش مازاد عرضه، به دنبال بازارهای تازه میگردد. مقاماتی که از جزئیات پرونده خبر دارند، تأیید کردهاند که دهلی از فشار مازاد ظرفیت جهانی نگران است و با این اقدام قصد دارد مسیر واردات را کنترل کند. بااینحال، تصویب این تعرفه تنها به معنای یک اقدام محافظتی ساده نیست؛ مسیر بازار آسیا را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
چین؛ بازیگری که مسیر بازار را تعیین میکند
کاهش ۱۲ درصدی تولید فولاد خام چین در ماه اکتبر و پیشبینی افت تولید به زیر یک میلیارد تن، نشاندهنده اجرای سیاستهای کنترل ظرفیت است. چین حتی صادرات خود را در ماه اکتبر کاهش داده، اما همچنان بزرگترین بازیگر طرف عرضه در جهان است.
دولت چین اخیراً نسخه دیگری از طرح جابهجایی ظرفیت فولاد را معرفی کرده است تا از رشد بیرویه تولید جلوگیری کند. اما حتی با این سیاستها، ظرفیت عرضه چین بسیار فراتر از نیاز داخلی باقی میماند. همین مازاد عرضه میتواند دوباره راه خود را به بازارهایی مثل هند، جنوبشرق آسیا و خاورمیانه باز کند. از نگاه تولیدکنندگان هندی، این مسئله تهدیدی مستقیم است؛ زیرا فولاد چینی معمولاً با قیمتی عرضه میشود که تولیدکنندگان داخلی توان رقابت با آن را ندارند.
سایه رکود و نفت ۵۰ دلاری بر بازار جهانی
علاوه بر تنشهای منطقهای، بازار فولاد در سطح جهانی نیز با نشانههای رکودی روبهرو است. کاهش قیمت جهانی نفت به محدوده ۵۰ دلار میتواند سرعت رشد پروژههای عمرانی را در کشورهای وابسته به درآمد انرژی پایین بیاورد. کاهش سرمایهگذاری، فعالیت صنعتی و توقف طرحهای توسعهای همگی مصرف فولاد را پایین میآورند.
همچنین کاهش ۱۰ تا ۲۰ دلاری قیمت شمش در بازارهای جهانی و ضعف تقاضا در شرق آسیا، تصویر کلی بازار را شکنندهتر کرده است. در خلیجفارس نیز انتظار میرود نسبت عرضه به تقاضا سال آینده تا ۳۰ درصد به ضرر تولیدکنندگان تغییر کند. چنین شرایطی، اهمیت سیاستهای حمایتی مانند تعرفه هند را بیشتر کرده است؛ زیرا کشورها تلاش میکنند از بازار داخلی خود حفاظت کنند.
آیا تعرفه ۱۲ درصدی آغازگر یک جنگ فولادی جدید است؟
پاسخ این سؤال هنوز روشن نیست، اما دو سناریو وجود دارد:
- سناریوی اول (محتاطانه): هند تعرفه را اعمال میکند و چون چین درگیر کاهش تولید و مهار ظرفیت است، واکنشی تند نشان نمیدهد. در این حالت، رقابت منطقهای تشدید نمیشود و هند یک دوره موقت ثبات را تجربه خواهد کرد.
- سناریوی دوم (تهاجمی): تعرفه هند باعث تغییر مسیر صادرات چین میشود و رقابت در بازارهای جایگزین را افزایش میدهد. در این شرایط، اقتصادهای جنوبشرق آسیا و خاورمیانه ممکن است سیاستهای متقابل تدوین کنند تا از بازار خود محافظت کنند. این سناریو میتواند زمینهساز رقابت شدیدتر در حوزه قیمتگذاری، عرضه و قراردادهای صادراتی شود.
در هر دو حالت، تأثیر این تعرفه تنها به مرزهای هند محدود نخواهد بود. صنایع داخلی هند که به فولاد وارداتی خاص وابستهاند، ممکن است با افزایش هزینه تولید روبرو شوند و پروژههای صنعتی فشار بیشتری را احساس کنند.
