تغییر نقشه فولاد جهان با سقوط چین، خیزش هند و پیامدهایش برای ایران

تازه‌ترین آمار منتشرشده از انجمن جهانی فولاد (World Steel Association) تصویر متفاوتی از نقشه تولید فولاد خام در جهان ارائه می‌دهد؛ تصویری که در آن، ایران علی‌رغم رشد ماهانه، در مقیاس ۹ ماهه سال ۲۰۲۵ از رقبای بزرگ خود عقب افتاده و سهم خود از بازار جهانی را اندکی از دست داده است.

براساس گزارش سپتامبر ۲۰۲۵ (۱۰ شهریور تا ۸ مهر ۱۴۰۴)، ایران با تولید ۲.۳ میلیون تن فولاد خام در جایگاه دهمین تولیدکننده بزرگ فولاد جهان ایستاده است؛ یعنی بعد از آلمان و برزیل. بااین‌حال، مقایسه عملکرد ۹ ماهه نشان می‌دهد که تولید فولاد ایران نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۴، ۲.۷ درصد کاهش یافته است.

صعود سریع هند و آمریکا و عقب‌نشینی آسیا در تولید فولاد

طبق گزارش انجمن جهانی فولاد، در ماه سپتامبر ۲۰۲۵ مجموع تولید جهانی فولاد خام به ۱۴۱.۸ میلیون تن رسید که ۲.۶ درصد کمتر از سال گذشته است. بخش بزرگی از این افت به کاهش تولید در چین، ژاپن، روسیه، کره‌جنوبی، آلمان و ایران نسبت داده می‌شود. در مقابل، هند، آمریکا، ترکیه و برزیل رشدی مثبت در همین بازه داشتند.

هند با رشد خیره‌کننده ۱۳.۲ درصدی و تولید ۱۳.۶ میلیون تن فولاد خام، دومین تولیدکننده بزرگ جهان باقی ماند و فاصله خود را با چین کاهش داد. ایالات متحده نیز با تولید ۶.۹ میلیون تن فولاد و افزایش ۶.۷ درصدی نسبت ‌به سپتامبر ۲۰۲۴، توانست جای ژاپن را بگیرد و به رتبه سوم جهان برسد.

در سوی دیگر، چین همچنان با اختلاف بسیار زیاد، صدرنشین بازار جهانی است اما افت ۴.۶ درصدی تولید به ۷۳.۵ میلیون تن نشان می‌دهد که فشارهای داخلی از جمله سیاست‌های زیست‌محیطی و کاهش ساخت‌وساز، روند تولید این کشور را کند کرده است.

جایگاه ایران در خاورمیانه در تولید فولاد

در خاورمیانه، مجموع تولید فولاد خام در سپتامبر ۲۰۲۵ به ۴.۶ میلیون تن رسید که ۹.۳ درصد بیشتر از سال گذشته است. ایران با سهم ۵۰ درصدی از کل تولید منطقه، همچنان تولید کننده اصلی فولاد خاورمیانه به شمار می‌رود. بااین‌حال، کاهش تولید در دوره ۹ ماهه نشان می‌دهد که این برتری شکننده‌تر از گذشته شده است.

در ۹ ماه نخست سال میلادی جاری، کشورهای ایران، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در مجموع ۴۰.۷ میلیون تن فولاد خام تولید کردند؛ رقمی که فقط ۲ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است، یعنی کمتر از میانگین رشد جهانی در همین دوره.

اروپا و روسیه در رکود، ترکیه در مسیر رشد تولید فولاد

در اروپا، تولید فولاد اتحادیه اروپا در سپتامبر امسال به ۱۰.۱ میلیون تن رسید که ۴.۵ درصد کاهش سالانه را نشان می‌دهد. کشورهای اروپایی خارج از اتحادیه از جمله ترکیه، بریتانیا و صربستان نیز در همین ماه ۳.۶ میلیون تن فولاد خام تولید کردند، اما برخلاف اتحادیه، رشد ۱.۴ درصدی را به ثبت رساندند. ترکیه با تولید ۳.۲ میلیون تن فولاد خام و رشد ۳.۳ درصدی، در جایگاه هفتم جهان ایستاده است.

در شرق اروپا و منطقه CIS (کشورهای مستقل مشترک‌المنافع)، از جمله روسیه، اوکراین و قزاقستان، مجموع تولید فولاد ۶.۲ میلیون تن بوده که ۵.۳ درصد کاهش نسبت‌به سال قبل دارد. روسیه به تنهایی ۵.۲ میلیون تن فولاد خام تولید کرده است؛ رقمی که کاهش ۳.۸ درصدی را نشان می‌دهد.

روند منطقه‌ای در نگاه کلی به صورت زیر است:

• آسیا و اقیانوسیه: ۱۰۲.۹ میلیون تن (کاهش ۲.۱ درصدی)
• اتحادیه اروپا: ۱۰.۱ میلیون تن (کاهش ۴.۵ درصدی)
• آمریکای شمالی: ۸.۸ میلیون تن (افزایش ۱.۸ درصدی)
• آمریکای جنوبی: ۳.۵ میلیون تن (کاهش ۲.۷ درصدی)
• آفریقا: ۲ میلیون تن (کاهش ۸.۲ درصدی)

در مجموع، این آمارها حکایت از رکود نسبی در تولید جهانی فولاد دارد، اما در میان کشورهای صنعتی، تفاوت در جهت‌گیری‌ها چشمگیر است.

ایران در نقطه حساس رقابت جهانی در تولید فولاد

گرچه ایران در ماه سپتامبر رشد ماهانه ۶ درصدی را نسبت به سال قبل ثبت کرده، اما افت ۹ ماهه تولید زنگ خطری برای حفظ جایگاه جهانی کشور در برابر رقبای نوظهور است. هند و آمریکا با رشد دو رقمی در مسیر افزایش سهم جهانی قدم برمی‌دارند، در حالی‌که ایران با محدودیت‌های انرژی، هزینه‌های تولید بالا و چالش‌های صادراتی روبه‌روست.