پیش فاکتور خالی است.
چرا تیرآهن دیرتر از میلگرد تغییر مسیر میدهد؟ رمز ثبات بازار فولاد سنگین در روزهای پرنوسان
در روزهایی که بازار فولاد ایران بین ترس از رکود و امید به رشد در نوسان است، رفتار دو محصول مهم این بازار یعنی میلگرد و تیرآهن بیش از همیشه زیر ذرهبین تحلیلگران قرار دارد. مهرماه ۱۴۰۴ با ثبات نسبی قیمتها در بورس کالا و بازار آزاد همراه بود، اما تفاوتی چشمگیر در ریتم تغییرات این دو کالا دیده شد. میلگرد تقریبا بیحرکت ماند، در حالی که تیرآهن، هرچند آرام، اما مسیر خود را با نوسانات محدود ادامه داد. این رفتار محتاط تیرآهن حالا به یکی از شاخصهای پایداری بازار فولاد سنگین تبدیل شده است.
ساختار متمرکز تولید، عامل نخست واکنش کند تیرآهن
تیرآهن برخلاف میلگرد، در تعداد محدودی از کارخانههای بزرگ مانند ذوبآهن اصفهان، فایکو و ظفر تولید میشود. تمرکز تولید در چند واحد صنعتی باعث میشود عرضه آن کنترلشده و پیشبینیپذیر باشد. این کارخانهها بهراحتی حجم تولید خود را تغییر نمیدهند، زیرا بخش زیادی از تولیدشان بر اساس قراردادهای بلندمدت داخلی و عمرانی برنامهریزی شده است.
در نتیجه، هر شوک ناگهانی در بازار ارز یا شمش فولاد، بهسرعت در قیمت تیرآهن منعکس نمیشود. این همان ویژگی مهمی است که تحلیلگران از آن با عنوان «اینرسی قیمتی» یاد میکنند؛ نوعی مقاومت طبیعی در برابر نوسانات مقطعی.
تفاوت در ماهیت تقاضا برای تیرآهن
دومین دلیل رفتار متفاوت تیرآهن را باید در سمت تقاضا جستوجو کرد. بازار میلگرد بهشدت وابسته به پروژههای کوچک و انبوهسازیهای شهری است؛ جایی که تصمیم خرید روزانه و بر پایه قیمت لحظهای گرفته میشود.
اما در مورد تیرآهن، ماجرا متفاوت است. مصرفکنندگان اصلی آن، پروژههای بزرگ عمرانی و صنعتیاند؛ سازههای چندطبقه، پلها و مجتمعهای زیرساختی که زمانبندی و بودجه مشخص دارند. در این پروژهها، تصمیم خرید اغلب بر مبنای قراردادهای از پیش تنظیمشده انجام میشود، نه بر اساس جو روانی بازار. از این رو، حتی اگر قیمتها بالا یا پایین برود، تغییر در حجم خرید با تأخیر اتفاق میافتد.
سیستم انبارداری و هزینه حمل؛ ترمز پنهان تغییر قیمت تیرآهن
تیرآهن کالایی سنگین و پرهزینه در حملونقل است. بنگاههای عمدهفروش موجودی خود را برای چند هفته یا حتی چند ماه ذخیره میکنند. این موضوع باعث میشود قیمتهای بازار خردهفروشی تا حد زیادی به موجودی انبارها وابسته باشد.
از طرفی، بهروزرسانی قیمتها در بنگاههای فروش تیرآهن هفتگی یا فصلی است، نه روزانه مانند میلگرد. نتیجه؟ واکنش قیمت تیرآهن به تغییرات شمش یا دلار، بهصورت تدریجی و مرحلهبهمرحله انجام میشود. همین تأخیر ساختاری، یکی از دلایل مهم ثبات نسبی این کالا در دورههای پرنوسان بهشمار میرود.
نقش پروژههای دولتی در تعادل بازار تیرآهن
یکی از ویژگیهای متمایز بازار تیرآهن، ارتباط مستقیم آن با پروژههای دولتی و عمرانی است. بودجه این پروژهها معمولاً از قبل تخصیص یافته و خرید مواد اولیه در قالب قراردادهای بلندمدت انجام میشود. در نتیجه، حتی اگر بازار دچار شوک شود، این بخش از تقاضا ثابت میماند و مانند وزنهای در برابر نوسان عمل میکند.
همچنین در بورس کالا، حجم معاملات میلگرد چند برابر تیرآهن است. میلگرد نقدشوندگی بالاتری دارد و خریداران میتوانند بهسرعت وارد یا خارج شوند. اما در مورد تیرآهن، معاملات محدودتر و مبتنی بر قراردادهای عمده است. همین تفاوت نقدشوندگی، سرعت انتقال تغییرات از بورس به بازار آزاد را آهسته میکند. درواقع بازار تیرآهن نه فقط از نظر عرضه و تقاضا، بلکه از منظر مالی نیز انعطاف کمتری دارد.
روانشناسی بازار؛ محافظهکاری ذاتی در بخش فولاد سنگین
از زاویه رفتاری نیز تفاوتی قابلتوجه دیده میشود. فعالان بازار میلگرد بیشتر شامل انبارداران و خردهفروشان هستند که تمایل دارند با هر تغییر نرخ ارز یا شمش، ریسک کنند. اما فعالان تیرآهن معمولاً شرکتهای پیمانکاری و مهندسیاند که ترجیح میدهند تا روشن شدن شرایط اقتصادی صبر کنند. این تفاوت ذهنی باعث میشود بازار تیرآهن واکنشی آهسته اما حسابشده داشته باشد؛ رفتاری که در ادبیات اقتصادی از آن با عنوان «محافظهکاری بازار سنگین» یاد میشود.
چشمانداز پیشرو چیست؟
دادههای ۲۹ مهرماه نشان میدهد که با وجود رشد ۹۲ درصدی فروش تیرآهن در بورس کالا، قیمت آن در بازار آزاد تغییر محسوسی نداشته است. کارشناسان معتقدند اگر روند افزایش تقاضای عمرانی ادامه یابد، احتمال رشد تدریجی ۳ تا ۵ درصدی در قیمت تیرآهن تا ابتدای زمستان وجود دارد. با این حال، بعید است این بازار دچار جهشهای ناگهانی شود، مگر آنکه عامل بیرونی قدرتمندی مانند افزایش نرخ ارز یا تغییر در سیاستهای صادراتی وارد عمل شود.
