پیش فاکتور خالی است.
نوآوری در دل صنعت فولاد ایران؛ چطور بومیسازی به موتور پیشرفت زنجیره آهن و فولاد تبدیل شد؟
صنعت فولاد ایران در حالی امروز در صف برترین تولیدکنندگان جهان قرار دارد که مسیر آن با تکیه بر دانش بومی، نیروی انسانی متخصص و توان ساخت داخل هموار شده استاز احیای مستقیم و طراحی تجهیزات پیچیده کارخانهای، بخش بزرگی از این دستاوردها هستند که حاصل تلاش چند دههای متخصصان داخلی است؛ تلاشی که حالا، به گفته بهروز اسماعیلی، مدیر بومیسازی و توسعه تکنولوژی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، به یکی از بهترین عملکردهای این صنعت تبدیل شده است.
مسیر نیمقرنی فولاد تا خودکفایی تکنولوژیک
صنعت فولاد ایران بیش از نیمقرن عمر دارد و در آغاز راه، وابستگی شدیدی به فناوریهای خارجی داشت. همکاری با شرکتهای ایتالیایی و استفاده از فناوری اروپایی، در دهههای ابتدایی، بخش مهمی از زنجیره تولید را شکل داد. یکی از نقاط عطف این مسیر، بهکارگیری فناوری میدرکس در بخش احیای مستقیم بود؛ فرآیندی که زمانی در انحصار آمریکا قرار داشت اما امروز با تلاش متخصصان ایرانی، = کامل بومیسازی شده است.
اسماعیلی میگوید: «از سال ۱۳۹۷ و با ابتکار انجمن فولاد، پروژه بومیسازی قطعات و تجهیزات در کارخانههای احیای مستقیم آغاز شد. اکنون بسیاری از خطوط تولید بدون نیاز به قطعات وارداتی کار میکنند و سالهاست هیچ توقفی به دلیل کمبود تجهیزات در زنجیره فولاد کشور نداشته است.»
فرصتهای بزرگ و چالشهای جدی صنعت فولاد در روند بومی سازی
ایران از نظر منابع معدنی و انرژی در موقعیتی ممتاز قرار دارد. دسترسی گسترده به معادن سنگآهن، زغالسنگ، گاز طبیعی و نیروی انسانی متخصص، از مهمترین مزیتهای رقابتی این صنعت است. همچنین مجاورت با بازارهای صادراتی و مسیرهای آبی آزاد، فرصت ارزشمندی برای توسعه تجارت فولاد بهشمار میرود.
اما در کنار این مزیتها، چالشهایی جدی نیز وجود دارد:
- قوانین متناقض
- سیاستهای ضدصادراتی
- نوسانات ارزی
- بحران انرژی
حلقههای ناقص در زنجیره بومیسازی فولاد ایران
با وجود پیشرفت چشمگیر در تولید تجهیزات و مواد مصرفی، هنوز برخی حلقهها در زنجیره فولاد کامل بومیسازی نشدهاند. مهمترین نمونه، الکترود گرافیتی است، مادهای مهم برای کورههای قوس الکتریکی که فناوری ساخت آن در انحصار چند کشور محدود قرار دارد. ایران فعلاًاین محصول را از چین و شرق آسیا وارد میکند.
با این حال، پروژههای داخلی برای تولید الکترود گرافیتی و کک سوزنی در حال پیشرفت هستند. اسماعیلی میگوید: «در مقیاس آزمایشگاهی موفقیتهایی بهدست آمده است و اگر حمایتها ادامه پیدا کند، در آینده نزدیک شاهد تولید صنعتی این محصولات خواهیم بود.»
قدم بزرگ ایران به سوی فولاد سبز
جهان فولاد در حال پوستاندازی است. مفهومی به نام «فولاد سبز» حالا به کلیدواژه آینده صنعت تبدیل شده است؛ یعنی فولادی که با حداقل انتشار کربن تولید میشود. به گفته اسماعیلی، ایران بهدلیل منابع گازی، در مسیر این گذار قرار دارد: «بخشی از مسیر فولاد سبز را طی کردهایم، اما برای رسیدن به فناوریهای پیشرفتهتر، باید ارتباط مؤثری با مراکز پژوهشی بینالمللی برقرار کنیم.»
او معتقد است که دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان ایرانی میتوانند در توسعه تکنولوژیهای کمکربن نقش کلیدی ایفا کنند و در صورت حمایت هدفمند، ایران میتواند یکی از پیشگامان تولید فولاد سبز در منطقه شود.
بهرهوری و آینده صنعت فولاد ایران
هر اندازه بهینهسازی در فولاد ایران، یعنی استفاده بیشتر از منابع کمتر. از سنگآهن و فروآلیاژ تا آب، گاز و برق؛ قدمی به کسب سود پایدار است. اسماعیلی میگوید: «یکی از دستاوردهای مهم شرکتهای دانشبنیان، توسعه فناوری استفاده از سنگآهن هماتیتی با عیار پایین است که پیشتر در زمره باطلهها قرار میگرفت. این پیشرفت میتواند در سالهای آینده نقش مهمی در کاهش ضایعات و افزایش بهرهوری ایفا کند.»
مسیر فولاد ایران، داستان خودباوری است. صنعتی که روزی وابسته به فناوری خارجی بود، حالا با تکیه بر دانش و توان داخلی، به جایگاه دهمین تولیدکننده بزرگ جهان رسیده است. هنوز چالشهای زیادی مثل انرژی و ارز وجود دارند، اما موتور بومیسازی و دانش تخصصی، روشن است و حرکت میکند. بومیسازی دیگر یک شعار نیست؛ راهبردی استراتژیک برای تداوم حیات و پیشرفت زنجیره آهن و فولاد کشور است.
