پیش فاکتور خالی است.
خامفروشی فولاد و تهدید پنهان در پس آمارهای صادراتی ایران
بازار فولاد ایران در حالی به نیمه دوم سال ۱۴۰۴ رسیده که اعداد و ارقام صادراتی در نگاه اول امیدوارکننده به نظر میرسند، اما بررسی دقیقتر نشان میدهد پشت این آمار رشد، واقعیتی تلخ پنهان است: افزایش وابستگی به خامفروشی و کاهش صادرات محصولات نهایی با ارزشافزوده بالا. این تغییر مسیر نهتنها آینده صنعت فولاد کشور را تهدید میکند، بلکه میتواند جایگاه ایران را در رقابت منطقهای نیز تضعیف کند.
صادرات فولاد در ظاهر مثبت، در باطن منفی
بر اساس آمار انجمن فولاد ایران، صادرات زنجیره آهن و فولاد در پنج ماه نخست سال جاری به حدود ۳ میلیارد دلار رسیده که رشدی ۱۰ درصدی را نشان میدهد. اما این رشد بیشتر ناشی از افزایش فروش مواد اولیه مانند سنگآهن، کنسانتره و گندله است. صادرات کنسانتره سنگآهن رشد ۸۰ درصدی داشته و گندله نیز صعودی بوده است. در مقابل، محصولات نهایی نظیر میلگرد با کاهش ۳۱ درصدی و تیرآهن با افت ۳۶ درصدی مواجه شدهاند. این ارقام بهوضوح هشدار میدهند که سهم بخشهای پاییندستی فولاد در بازارهای جهانی رو به افول است.
یکی از اصلیترین بازارهای صادراتی میلگرد ایران، عراق، با تصمیم جدید دولت این کشور برای افزایش بیسابقه تعرفه واردات محصولات نهایی فولادی، عملاً قفل شده است. سیاست حمایتی بغداد تولیدکنندگان داخلی عراق را تقویت کرده و آنها اکنون با واردات شمش فولاد و تبدیل آن به میلگرد، نیاز بازار خود را تأمین میکنند. این تغییر الگوی وارداتی نشان میدهد حتی بازارهای سنتی و نزدیک نیز به راحتی قابل اتکا نیستند. به بیان دیگر، ایران در حال از دست دادن مزیتی است که سالها برای حفظ آن تلاش کرده بود.
فشارهای ارزی و چالشی برای صادرکنندگان فولاد
همزمان با محدودیتهای بازارهای خارجی، صادرکنندگان فولاد با فشارهای داخلی نیز مواجه هستند. بانک مرکزی ایران اعلام کرده که آخرین مهلت برای تسویه دیون ارزی مربوط به صادرات سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ پایان شهریور ۱۴۰۴ است و هیچ تمدیدی در کار نخواهد بود. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که بسیاری از صادرکنندگان در بازگشت ارز با مشکلات جدی روبهرو هستند.
افزون بر این، افزایش کارمزد خدمات ارزی توسط بانکها نیز هزینه مبادلات را بالا برده است. نتیجه چنین فشارهایی چیزی جز کاهش حاشیه سود و دلسردی تولیدکنندگان از سرمایهگذاری در محصولات نهایی با ارزشافزوده بیشتر نخواهد بود.
افزایش خامفروشی فولاد، ایران را در برابر شوکهای قیمتی جهانی آسیبپذیر میکند. اگرچه بازار جهانی فولاد اکنون نسبتا باثبات است، اما تهدیدهای سیاسی مانند احتمال بازگشت تحریمهای «اسنپبک» و تنشهای منطقهای میتواند این ثبات را برهم زند. در چنین شرایطی، وابستگی بیش از حد به صادرات مواد اولیه به معنای از دست دادن توان چانهزنی و قیمتگذاری در بازارهای جهانی است. علاوه بر این، عدم تمرکز بر تولید و صادرات محصولات نهایی، فرصت تثبیت برند ایران در بازارهای منطقهای را از بین میبرد.
ضرورت بازنگری سیاستها در صنعت فولاد
کارشناسان معتقدند که ادامه روند فعلی میتواند توازن صنعت فولاد ایران را برهم زند. راهکار اصلی در این شرایط، بازنگری در سیاستهای صادراتی و ارزی است. کنترل خامفروشی، حمایت هدفمند از تولید محصولات نهایی و ایجاد مشوقهای صادراتی میتواند مسیر را اصلاح کند. تنها با این رویکرد است که میتوان ارزشافزوده واقعی را به کشور بازگرداند و از صنعت فولاد بهعنوان یک موتور محرک اقتصادی پایدار بهره گرفت.
اگرچه آمارهای رسمی از رشد صادرات فولاد ایران حکایت دارند، اما واقعیت آن است که بخش عمده این رشد از فروش مواد خام نشأت گرفته است. افت شدید صادرات میلگرد و تیرآهن، محدودیتهای بازارهایی همچون عراق و فشارهای ارزی داخلی، تصویری نگرانکننده از آینده فولاد کشور ترسیم میکند. تداوم خامفروشی نهتنها درآمدهای پایدار را تهدید میکند، بلکه موقعیت ایران در رقابت منطقهای را نیز تضعیف خواهد کرد. کلید بازگرداندن تعادل، حمایت واقعی از تولید محصولات نهایی و ایجاد سیاستهای پایدار صادراتی است.
