پیش فاکتور خالی است.
خامفروشی در کمین فولاد ایران؛ چرا سهم صادرات محصولات نهایی کاهش یافت؟
در نگاه اول، آمار صادرات زنجیره فولاد در فروردین ۱۴۰۴ امیدوارکننده به نظر میرسد. ارزش صادراتی رشد ۱۳ درصدی را تجربه کرده و به ۳۸ میلیون دلار رسیده است. اما وقتی جزئیات را بررسی میکنیم، مشخص میشود که این رشد صرفاً به لطف افزایش صادرات محصولات خام و نیمهخام اتفاق افتاده، در حالیکه صادرات محصولات نهایی فولادی در حال سقوط است.
سقوط صادرات میلگرد و تیرآهن؛ زنگ خطر برای ارزش افزوده
میلگرد، تیرآهن و مقاطع طویل فولادی که زمانی پرچمداران صادرات فولاد ایران بودند، اکنون حجم و ارزش صادراتی آنها کاهش یافته است. صادرات میلگرد با افت ۲۲ درصدی به ۱۵۴ هزار تن رسیده و ارزش آن هم ۳۱ درصد کاهش پیدا کرده است. تیرآهن نیز کاهش ۱۲ درصدی در حجم و ۸ درصدی در ارزش داشته است. این کاهش بهروشنی نشاندهنده افت رقابتپذیری و محدودیتهای تولید است.
جهش عجیب در صادرات اسلب و بیلت؛ بازگشت به خامفروشی؟
در نقطه مقابل، صادرات محصولات ابتدایی زنجیره مثل اسلب، بیلت و کنسانتره سنگآهن با رشد خیرهکنندهای همراه بوده است. اسلب بهتنهایی بیش از ۱۰۰۰ درصد رشد حجمی و بیش از ۸۸۰ درصد رشد ارزش صادراتی داشته. این آمار، نشانه روشنی از بازگشت تدریجی به خامفروشی در صنعت فولاد است؛ مسیری که به کاهش سودآوری و وابستگی به نوسانات بازار جهانی منتهی میشود.
بحران انرژی؛ متهم ردیف اول ناترازی در زنجیره فولاد
یکی از دلایل اصلی افت صادرات محصولات نهایی، ناتوانی تولیدکنندگان در تأمین پایدار انرژی است. کمبود برق و گاز، کارخانهها را به سمت تولید محصولات کممصرفتر هدایت کرده؛ موضوعی که به صورت مستقیم باعث افت تولید و صادرات محصولات نهایی شده است. در نبود برنامهریزی دقیق و اختصاص سهمیه انرژی عادلانه، فولاد ایران مسیر صنعتی شدن را واگذار میکند.
سیاستگذاریهای پراکنده؛ فولاد قربانی بیبرنامگی دولتی
عدم هماهنگی بین نهادهای مسئول، بهویژه وزارت صمت و وزارت نیرو، باعث شده است زنجیره تولید و صادرات فولاد دچار اختلال شود. نبود یک سیاستگذاری جامع، زیرساخت ناکارآمد، و ناپایداری ارزی از جمله دلایلی هستند که صادرات را بهجای ارتقاء کیفی، به مسیر فرسایشی خامفروشی سوق دادهاند.
افت صادرات محصولات نهایی = کاهش ارزآوری
اگرچه حجم صادرات در برخی بخشها افزایش یافته، اما صادرات کل محصولات فولادی از نظر ارزش کاهش ۱۸ درصدی داشته است. این یعنی درآمد ارزی ایران از فولاد، نهتنها افزایش نداشته، بلکه کاهش پیدا کرده است. در شرایطی که اقتصاد ایران نیاز مبرمی به ارز دارد، این آمار میتواند به معنای از دست رفتن یک فرصت بزرگ باشد.
راهحل چیست؟ بازنگری فوری در سیاست انرژی و صادرات
برای خروج از این بحران، نیاز به اصلاحات سریع و عمیق داریم. تأمین پایدار انرژی، ایجاد زیرساختهای صادراتی، حمایت هدفمند از تولید با ارزش افزوده و بازبینی سیاستهای ارزی و تعرفهای، تنها بخشی از راهحلها هستند. در غیر این صورت، صنعت فولاد ایران به جای قدرتنمایی در بازار جهانی، در چرخهای از ضعف و خامفروشی گرفتار خواهد ماند.
