پیش فاکتور خالی است.
تحریم در راه است؟ مکانیسم ماشه تهدیدی جدی برای اقتصاد فولادی ایران
با شدت گرفتن تحولات دیپلماتیک میان ایران و کشورهای غربی، موضوع فعالسازی مکانیسم ماشه بار دیگر صدرنشین اخبار سیاسی شده است. پس از اعلام رسمی سه کشور اروپایی مبنی بر آمادگی برای فعالسازی مکانیسم ماشه، بازارهای داخلی ایران دستخوش واکنشهایی سریع و قابلتأمل شدهاند. افزایش قیمت دلار، جهش طلا و بالا رفتن سطح نااطمینانی، تنها بخشی از تأثیرات این تهدید بینالمللی است. اما آنچه بیش از همه اهمیت دارد، اثرگذاری چنین روندی بر یکی از اصلیترین پایههای اقتصاد صنعتی کشور یعنی زنجیره فولاد است.
مکانیسم ماشه چیست و چرا اهمیت دارد؟
مکانیسم ماشه یک سازوکار حقوقی در چارچوب برجام است که به کشورهای امضاکننده اجازه میدهد در صورت نقض تعهدات از سوی ایران، بهصورت یکجانبه تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه ایران را بازگردانند. این مکانیزم، پس از قطع حمایت آمریکا از برجام، به یک اهرم فشار برای اروپا تبدیل شده است. اکنون که ضربالاجل ۳۰ روزه برای گفتوگو و تعامل باقی مانده، پرسشهای زیادی درباره آینده تحریمها و پیامدهای آن برای صنایع راهبردی مطرح است.
اولین ضربه: نوسان شدید در بازار ارز و طلا
واکنش اولیه بازار ارز و طلا به تهدید مکانیسم ماشه بسیار سریع و مشهود بود. دلار به مرز ۱۰۴ هزار تومان رسید و طلا با جهشی بیش از ۵ درصد همراه شد. چنین نوسانی بهطور مستقیم بر قیمتگذاری مواد اولیه، حملونقل، خدمات گمرکی و تأمین تجهیزات اثرگذار است. زنجیره تولید فولاد از ابتدای مسیر تا انتهای صادرات، بهشدت تحت تأثیر این بیثباتی قرار میگیرد.
تأثیر بر تأمین مواد اولیه و قطعات صنعتی
یکی از نگرانیهای اصلی تولیدکنندگان فولاد، دشواری در تأمین مواد اولیه و قطعات وارداتی در صورت بازگشت تحریمهای بینالمللی است. واردات گندله، الکترود گرافیتی، قطعات یدکی خطوط نورد و ماشینآلات تخصصی، همگی تحت کنترل شدید بانکی و حملونقلی قرار میگیرند. محدودیتهای ناشی از تحریم، هزینههای تأمین و زمان دسترسی را افزایش میدهد و تولید را از نظر فنی و اقتصادی تحت فشار مضاعف قرار میدهد.
کاهش قدرت رقابت در بازارهای صادراتی
فولاد ایران در سالهای اخیر جایگاه مناسبی در بازارهای صادراتی منطقه به دست آورده است. کشورهایی مانند عراق، افغانستان، عمان و امارات به مشتریان دائمی مقاطع فولادی ایران تبدیل شدهاند. اما در صورت بازگشت تحریمها، نقلوانتقال پول، بیمه محمولهها و اعتماد تجاری شرکای خارجی بهشدت تضعیف میشود. کاهش فروش خارجی، به معنای مازاد تولید داخلی و افت سودآوری تولیدکنندگان خواهد بود.
اثرگذاری روانی مکانیسم ماشه بر سرمایهگذاران بازار فولاد
فعالسازی این سازوکار حقوقی، علاوه بر اثر اقتصادی، یک ضربه روانی جدی به فعالان بازار وارد میکند. سرمایهگذاران خرد و کلان که پیشتر در شرایط با ثباتتری اقدام به خرید سهام شرکتهای فولادی کرده بودند، اکنون با تردیدهایی جدی روبهرو هستند. ترس از سقوط ارزش سهام، افت فروش، و کاهش سودآوری باعث خروج سرمایه و بیثباتی در بازار سرمایه خواهد شد.
این وضعیت، در نهایت به کاهش قدرت تأمین مالی برای پروژههای توسعهای منجر میشود. از طرف دیگر، شرکتهای تازهکار یا نیمهفعال که به دنبال تثبیت جایگاه خود بودند، با کاهش شدید توان رقابتی مواجه میشوند.
مکانیسم ماشه فقط یک ابزار در زمینه دیپلماسی نیست؛ تأثیرات آن به وضوح بر زنجیره تأمین، تولید، صادرات و حتی بازار سرمایه صنعت فولاد مشهود است. اگر توافقی ظرف مدت ۳۰ روز حاصل نشود، اقتصاد فولادی ایران با مشکلات جدی روبرو میشود؛ چالشی که نیازمند راهکارهای فوری و همکاری میان نهادهای تصمیمساز است.
