رکود تورمی در کمین فولاد ایران؛ اقتصاد دستوری و بحران انرژی، آینده بازار را تهدید می‌کند

بازار فولاد ایران در هفته‌های اخیر تصویری پیچیده و چندلایه از شرایط اقتصادی کشور ارائه می‌دهد. از یک‌سو کاهش تولید ناشی از قطعی‌های مکرر برق و رشد هزینه‌های تولید، صنایع فولادی را تحت فشار قرار داده و از سوی دیگر، رکود تقاضا و محدودیت‌های اقتصاد دستوری در بورس کالا، امکان تنظیم طبیعی قیمت‌ها را از بین برده است. این ترکیب ناهمگون، نه‌تنها صنعت فولاد بلکه کلیت اقتصاد ایران را در مسیر رکود تورمی قرار داده است.

اقتصاد دستوری و محدودیت‌های ساختاری در صنعت فولاد

قیمت فولاد در ایران، برخلاف بسیاری از بازارهای آزاد دنیا، به‌طور مستقیم تابع عرضه و تقاضا نیست. سیاست‌های دستوری در بورس کالا اجازه نمی‌دهند که تولیدکنندگان قیمت‌های واقعی و متناسب با هزینه‌های خود را عرضه کنند. نتیجه چنین شرایطی، ایجاد فاصله قابل‌توجه میان نرخ‌های بورس و بازار آزاد است. به‌عنوان نمونه، در معاملات اخیر میلگرد و ورق، بازار آزاد حدود ۱۵ درصد پایین‌تر از قیمت‌های نهایی بورس قرار داشت. این فاصله نه‌تنها نشانه اختلال در سازوکار قیمت‌گذاری است بلکه انگیزه تولیدکنندگان برای افزایش عرضه را نیز کاهش می‌دهد.

فشار هزینه‌ها و نقش تورم در بازار فولاد

طی سه ماه گذشته، عوامل متعددی هزینه‌های تولید را افزایش داده‌اند: دستمزد نیروی کار، هزینه انرژی (برق و آب)، حمل‌ونقل و حتی نرخ سود اعتباری. هم‌زمان قطعی برق آسیب جدی به زیرساخت‌های تولید وارد کرده و میزان عرضه فولاد را کاهش داده است. این فشارهای هزینه‌ای در شرایطی رخ داده که تقاضا به دلیل رکود حاکم بر بازار در حال کاهش است.

اقتصاددانان نرخ تورم جاری را دست‌کم ۴۰ درصد برآورد می‌کنند و هشدار می‌دهند که با افزایش حجم پول در گردش و کسری بودجه، احتمال وقوع پدیده‌ای موسوم به «Snap-Back» وجود دارد؛ رخدادی که می‌تواند به افزایش پایه پولی، فشار بر سیستم بانکی و جهش دوباره نرخ ارز منجر شود. چنین وضعیتی به‌طور مستقیم بر صادرات فولاد نیز اثر منفی خواهد گذاشت.

عملکرد بازار و بورس کالا

بررسی معاملات اخیر تالار صنعتی و معدنی بورس کالای ایران نیز تصویری دقیق‌تر از شرایط موجود ارائه می‌دهد. در روز سوم شهریور ۱۴۰۴، نسبت حجم معاملات به عرضه شمش فولاد به ۶۴ درصد رسید؛ رقمی که نسبت به هفته آخر مرداد افتی ۱۰ درصدی نشان می‌دهد. همچنین عرضه شمش نسبت به هفته قبل ۳۹ درصد کاهش یافت و به ۱۲۹ هزار و ۲۵۰ تن رسید. میانگین موزون قیمت شمش در این روز برابر با ۲۹ هزار و ۷۸۳ تومان به ازای هر کیلوگرم بود که افتی ۰.۴ درصدی نسبت به هفته قبل را نشان می‌داد.

در بخش آهن اسفنجی نیز شرایط مشابهی دیده می‌شود. در اول شهریور، از مجموع ۲۹۶ هزار و ۴۰۰ تن عرضه، تنها ۵۵ درصد معامله شد. قیمت میانگین موزون این محصول به ۱۶ هزار و ۶۱۱ تومان رسید که کاهش ناچیز ۰.۰۲ درصدی نسبت به هفته قبل داشت. این ارقام نشان می‌دهند که رکود تقاضا به‌طور محسوسی در حال اثرگذاری بر کل زنجیره فولاد است.

چشم‌انداز پیش‌رو برای بازار فولاد

با بازگشت تدریجی برق به سطح مطلوب در نیمه دوم شهریور، انتظار می‌رود تولید فولاد افزایش یابد. اما این افزایش عرضه لزوماً به بهبود بازار منجر نخواهد شد؛ زیرا در غیاب تقاضای موثر، رشد تولید تنها فشار بیشتری بر قیمت‌ها وارد می‌کند. به بیان دیگر، در صورت عدم تغییر در سطح تقاضا یا اصلاح سیاست‌های اقتصادی، صنعت فولاد همچنان با ترکیبی از رکود و تورم مواجه خواهد بود.

در نهایت باید گفت، آینده بازار فولاد ایران وابسته به سه متغیر کلیدی است: پایداری زیرساخت انرژی، تغییرات تقاضا و سیاست‌های اعتباری. در صورت تداوم وضعیت فعلی، فاصله میان قیمت‌های بورس و بازار آزاد همچنان ادامه خواهد داشت و اقتصاد دستوری بیش از پیش تولیدکنندگان را در تنگنا قرار خواهد داد. این شرایط به‌خوبی بیانگر آن است که بدون اصلاحات ساختاری و آزادسازی نسبی بازار، صنعت فولاد نمی‌تواند از چرخه رکود تورمی عبور کند.