پیش فاکتور خالی است.
تحریمها ادامه دارد؛ نجات فولاد ایران با تجارت منطقهای ممکن است؟
با افزایش تحریمها، امیدی به رفع ناگهانی فشارهای اقتصادی وجود ندارد. بسیاری از تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که سیاستهای تحریمی، به خصوص در حوزه مالی، تضعیف نشده که هیچ، بلکه با تمرکز بر قطع ارتباط ایران با نظام بانکی بینالمللی، شدت یافته است. این موضوع تاثیر مستقیم بر بازارهای حساس مانند بازار ارز و در نتیجه بازارهای کالایی از جمله بازار فولاد گذاشته است.
تحریمپذیر اما مقاوم؛ آیا فولاد ایران با تجارت منطقهای جان میگیرد؟
در شرایطی که بسیاری از شرکتهای واسط که نقش کلیدی در دور زدن تحریمها داشتند، اکنون خود هدف تحریم قرار گرفتهاند، مسیر تبادلات مالی ایران با کشورهای خارجی بار دیگر با اختلال و پیچیدگی روبرو شده است. این اختلالات تأمین ارز برای واردکنندگان مواد اولیه فولاد یا ماشینآلات صنعت فولاد را با مشکل روبرو میکند. همچنین امکان پرداختهای بینالمللی برای خرید مواد اولیه، تکنولوژی و تجهیزات به شدت محدود میشود.
اما سؤال اصلی اینجاست: آیا در چنین شرایطی بازار فولاد ایران راهی برای بقا و حتی رشد دارد؟
پاسخ به این سوال در توسعه همکاریهای منطقهای و ایجاد مسیرهای تجاری بدون وابستگی به دلار نهفته است. ایران در سالهای اخیر تلاش کرده است با برخی کشورهای همسایه از جمله عراق، ترکیه، روسیه و کشورهای آسیای میانه، توافقات بانکی مشترک یا تهاتر کالا به کالا را در دستور کار قرار دهد. این رویکرد میتواند بخشی از خلأ ارتباط با اقتصاد جهانی را پر کند و تا حدی مانع از سقوط کامل فعالیتهای تجاری شود.
فولاد زیر فشار دلار و تحریم
فولاد یکی از کالاهای استراتژیک ایران است که هم در داخل مصرف بالایی دارد و هم پتانسیل صادراتی قوی؛ زیرا به کشورهای همسایه صادر میشود. اما بدون زیرساخت مالی مناسب و بدون همکاری بانکی منطقهای، روند صادرات فولاد نیز ریسک و هزینههای زیادی دارد. بهعنوان مثال، اگر بانکهای محلی نتوانند نقلوانتقال پول را انجام دهند یا با بانکهای کشورهای مقصد همکاری نداشته باشند، صادرات فولاد تنها روی کاغذ میماند.
از سوی دیگر، وابستگی بیش از حد به دلار و یورو در معاملات خارجی، همچنان گلوگاه اصلی اقتصاد ایران است. هرگونه فریز شدن داراییها یا مسدود شدن حسابها در خارج، نهتنها بازار ارز را دچار تلاطم میکند، بلکه بلافاصله هزینههای واردات مواد اولیه فولاد را افزایش میدهد. این افزایش هزینهها در نهایت به رشد قیمت فولاد در بازار داخلی منجر میشود که پیامد آن میتواند رکود در صنایع مصرفکننده فولاد مانند ساختمان، خودروسازی و صنایع سنگین باشد.
از نگاه برخی کارشناسان، تحریم تنها بخشی از مشکل است. ضعف ساختاری در اقتصاد ایران، نبود شفافیت، فساد، و نبود استراتژی بلندمدت باعث شده که کشور آمادگی لازم برای روبرو شدن با چنین شرایطی را نداشته باشد. تا زمانی که این مسائل داخلی برطرف نشوند، حتی با کاهش تحریمها نیز نمیتوان انتظار داشت بازارهایی مانند فولاد به ثبات کامل برسند.
در همین حال، با توجه به سخنان اخیر مقامات آمریکایی از جمله دونالد ترامپ و روند سیاستهای محافظهکارانه در آمریکا و اروپا، نشانهای از عقبنشینی تحریمها به چشم نمیخورد. بنابراین انتظار گشایش ناگهانی اقتصادی یا ورود دوباره سرمایهگذاران خارجی در کوتاهمدت، واقعبینانه نیست.
راه نجات فولاد؛ خارج شدن از سیستم دلاری و تکیه بر شرکای شرقی
در چنین شرایطی، فعالان بازار فولاد چارهای جز حرکت به سوی بازارهای منطقهای، توسعه تهاتر و افزایش تعاملات خارج از سیستم دلاری ندارند. کشورهایی مانند چین، روسیه، هند و برخی کشورهای آسیای میانه که با سیستم مالی غرب فاصله دارند، میتوانند شرکای تجاری خوبی باشند. استفاده از ارزهای محلی یا سیستم تهاتر با کالاهایی مانند نفت، گاز یا محصولات کشاورزی، میتواند گرهای از تجارت فولاد باز کند.
درواقع آینده بازار فولاد ایران در گرو بازتعریف مسیرهای تجارت خارجی، تقویت همکاریهای منطقهای و اصلاحات ساختاری داخلی است. اگر این مسیر با دقت و برنامهریزی طی شود، میتوان امیدوار بود که فولاد ایران، حتی در دل تحریمها، همچنان گرم بماند و بازار داخلی و صادراتی خود را حفظ کند.
