پیش فاکتور خالی است.
بنبست فولاد بدون اعتماد به بخش خصوصی؛ چرا راه توسعه از شراکت میگذرد؟
صنعت فولاد و بازار آهنآلات ایران در سالهای اخیر با پیچیده و پرتنش داشته است. از یکسو، کمبود مواد اولیه و ضعف در اکتشافات جدید سایهای سنگین بر آینده این صنعت انداخته و از سوی دیگر، سیاستگذاریهای ناکارآمد و قوانین دستوپاگیر، مسیر توسعه و صادرات را دشوار کرده است. همزمان، نوسانات روزانه قیمت آهن به آیینهای از این بحرانها تبدیل شده و فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان و مصرفکنندگان وارد میکند. در چنین فضایی، بسیاری از کارشناسان معتقدند که تنها با اصلاح ساختاری، اعتماد به بخش خصوصی و ارتقاء کیفیت تولید میتوان مسیر تازهای برای این صنعت ترسیم کرد.
کلید تحول در دستان بخش خصوصی
یکی از محورهای مهم در سخنان فعالان معدنی و فولادی، نقش کلیدی بخش خصوصی در عبور از بحران است. مهرداد اکبریان، رئیس انجمن سنگ آهن ایران، بر این باور است که واگذاری اکتشافات معدنی به بخش خصوصی میتواند نقطه عطفی برای آینده فولاد باشد. او تأکید میکند که دولت باید رویکردی حمایتی و آسان داشته باشد تا سرمایهگذاری و نوآوری در این حوزه شکل بگیرد.
نگاهی به کشورهای منطقه مانند عمان و عربستان نشان میدهد که با سرمایهگذاری کلان در تولید فولاد کیفی، توانستهاند جایگاه خود را در بازارهای جهانی ارتقا دهند. در حالیکه ایران با وجود ذخایر معدنی گسترده، هنوز در تأمین انرژی و تجهیزات پایه تولید اقتصادی نیز با مشکل مواجه است. این تضاد، اهمیت ورود بخش خصوصی و تغییر نگرش مدیریتی را دوچندان میسازد.
سیاستگذاریهای فرساینده در میانه جنگ اقتصادی
در سوی دیگر ماجرا، رئیس انجمن فولاد ایران، بهرام سبحانی، صنعت فولاد کشور را درگیر یک «جنگ اقتصادی» میداند؛ جنگی که در آن قوانین داخلی همچنان برای شرایط صلح طراحی شدهاند. او معتقد است الزام به عرضه در بورس کالا، قیمتگذاری دستوری و محدودیتهای صادراتی، انگیزه تولیدکنندگان را کاهش داده و توان رقابتی آنها را به شدت محدود کرده است.
هزینههای بالای حملونقل و توزیع، همراه با این قوانین سختگیرانه، موجب شده بخش بزرگی از ظرفیت صادراتی کشور بلااستفاده باقی بماند. سبحانی تأکید میکند که زمانی که امکان افزایش کمی تولید وجود ندارد، تمرکز باید بر ارتقاء کیفی محصولات قرار گیرد. حرکت به سمت تولید فولادهای آلیاژی و محصولات با ارزش افزوده بالا میتواند هم بازار داخلی را متعادل سازد و هم صادرات را به مسیر پایدار بازگرداند.
بازار آهنآلات؛ انعکاس بحرانها و نوسانات
بازار روزانه آهنآلات بهخوبی نشان میدهد که مشکلات این صنعت تنها در سطح کلان باقی نمانده، بلکه به صورت مستقیم بر معاملات و قیمتها اثرگذار است. تغییرات اخیر، از افزایش ۱۰۰ تا ۵۰۰ تومانی قیمت میلگرد تا رشد ۲۰۰ هزار تومانی تیرآهن و جهش ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ تومانی ورق سیاه، نمونهای روشن از این نوسانات است.
این بیثباتی ناشی از آن است که عرضهوتقاضا در شرایط طبیعی شکل نمیگیرد و سیاستگذاریهای سختگیرانه مانع تعادل بازار میشود. در چنین شرایطی، مصرفکننده نهایی ناچار به پرداخت هزینههای بالاتر است و تولیدکننده نیز از سود منطقی محروم میماند. این چرخه معیوب، بدون اصلاح در بخش اکتشاف، تأمین مواد اولیه و بازنگری در قوانین صادراتی، همچنان ادامه خواهد داشت.
اکتشافات نوین و ارتقای کیفیت؛ دو راهکار اساسی
معاون وزیر صمت بر این باور است که آینده فولاد ایران بدون تقویت اکتشافات معدنی در معرض خطر جدی قرار دارد. او پیشنهاد میکند که با ورود بخش خصوصی و بهرهگیری از فناوریهای نوین، از جمله ایجاد پایگاههای داده زمینشناسی و استفاده از هوش مصنوعی در تحلیل اطلاعات، میتوان افق تازهای برای تأمین مواد اولیه گشود.
در کنار این موضوع، ارتقای کیفیت تولید نیز اهمیت مضاعف دارد. اگر ایران نتواند محصولاتی مطابق با استانداردهای جهانی تولید کند، حتی وجود ذخایر کافی هم تضمینی برای حضور پایدار در بازارهای بینالمللی نخواهد بود. بنابراین، تمرکز بر فناوریهای پیشرفته، افزایش کیفیت و حمایت از مصرف داخلی باید همزمان در دستور کار قرار گیرد.
جمعبندی؛ آیندهای وابسته به اصلاح ساختارها
برآیند دیدگاههای فعالان و سیاستگذاران نشان میدهد که صنعت فولاد ایران در نقطه عطفی تاریخی ایستاده است. افزایش کمی تولید دیگر پاسخگوی چالشهای موجود نیست. آینده این صنعت تنها با اعتماد به بخش خصوصی، سرمایهگذاری در فناوریهای نوین، اصلاح قوانین دستوپاگیر و ارتقاء کیفیت تولید رقم خواهد خورد.
در غیر این صورت، بازار آهنآلات همچنان اسیر نوسانات روزانه باقی خواهد ماند و فرصتهای صادراتی یکی پس از دیگری از دست خواهد رفت. اگرچه بحرانها جدی و چندلایه هستند، اما با تصمیمگیریهای شجاعانه و نگاه بلندمدت، میتوان این صنعت راهبردی را از وضعیت فعلی خارج کرد و آن را به جایگاه واقعیاش در منطقه و جهان رساند.
